Suy thoái trong đàn nhanh, loại bỏ thói quen xấu (P26)

Khi đàn bất cứ bản nhạc nào ở tốc độ nhanh hơn (hoặc cao nhất ) đều có thể chịu “Sự Suy Thoái Đàn Nhanh” (Fast Play Degradation). Ngày tiếp theo, bạn không thể đàn bản nhạc tốt như vậy được nữa. Chuyện này xảy ra chủ yếu khi đàn 2 tay hơn là đàn từng tay. Sự Suy Thoái Đàn Nhanh xảy ra là vì cơ chế chơi đàn của con người (bàn tay, não bộ, v.v…) trở nên bối rối ở tốc độ đó, và nó chỉ xảy ra với những nội dung phức tạp như đàn hai tay những bài đòi hỏi kỹ thuật cao. Nếu học viên cố tăng tốc đàn hai tay sẽ có thể gặp phải các vấn đề Sự Suy Thoái Đàn Nhanh và cách giải quyết thông thường là tập luyện chậm rãi trong thời gian dài, tuy nhiên lại rất lãng phí thời gian.

Luyện tập từng tay là giải pháp tốt hơn vì nó làm đơn giản hóa bản nhạc và giảm thiểu sự rối rắm, xóa bỏ bất cứ thói quen xấu nào hình thành trong quá trình đàn 2 tay nhanh. Một cách hiệu quả để tránh Sự Suy Thoái Đàn Nhanh là luôn đàn chậm ít nhất một lần trước khi nghỉ.

Bạn cần phải nhận biết được sự tồn tại của Sự Suy Thoái Đàn Nhanh để không bị ngỡ ngàng và biết cách để điều chỉnh và loại bỏ nó. Nếu bạn không biết gì về Sự Suy Thoái Đàn Nhanh và trải nghiệm các triệu chứng của nó, bạn có thể bị các vấn đề tâm lý vì không có gì mang lại hiệu quả mà lại không biết lý do.

Thói Quen Xấu:

Học viên mới bắt đầu học hay gặp nhiều thói quen xấu, thường gặp là cách nhấn phím kém, sử dụng bàn đạp vang âm quá nhiều, ngón tay yếu (nhút nhát), lắp bắp, sai tốc độ, thiếu nhịp điệu và nhạc cảm, các động tác không kiểm soát, v.v… giáo viên rất dễ dàng nhận ra và có nhiệm vụ sửa từng cái một. Những thói quen xấu là những thứ gây mất thời gian nhất trong việc luyện piano vì khi đã hình thành, phải cần thời gian dài mới sửa được chúng, và việc ngăn chặn thì dễ dàng hơn rất nhiều nếu áp dụng đúng các biện pháp phòng ngừa.

Một số học viên mới học hay dộng ầm ầm trên đàn piano mà không quan tâm gì đến nhạc cảm. Học viên đánh đồng tiếng to với sự hứng khởi, bởi vì họ quá chú tâm vào luyện tập nên họ quên không lắng nghe âm thanh phát ra từ đàn. Việc xây dựng thói quen lắng nghe bản thân là rất quan trọng, đó là công việc chính của giáo viên để cho thấy “du dương” nghe như thế nào. Khả năng phân biệt giữa nhạc cảm và phi-nhạc-cảm là kỹ năng quan trọng nhất mà học viên cần xây dựng và nuôi dưỡng. Việc lắng nghe bản thân khó hơn người ta nghĩ vì nhiều học viên dồn hết sức mình vào việc đàn, và không còn sức để nghe. Cách tốt nhất để tránh vấn đề này là quay phim lại rồi nghe chính mình đàn. Tập luyện to tiếng quá nhiều có nguy cơ ngăn ngừa việc đạt được tốc độ và kỹ năng, bên cạnh việc làm hỏng bài nhạc. Đàn to tiếng có xu hướng làm âm thanh thô.

Những người có ngón tay yếu và để trọng lực làm thay do không thư giãn, họ thiếu tự tin và nâng cánh tay một cách vô thức, tạo ra sự căng thẳng và không thể đạt được tốc độ, nhạc cảm. Họ cần được dạy toàn bộ biên độ năng động của piano và cách tận dụng biên độ này, và hơn hết là học cách thư giãn.

Một thói quen xấu khác nữa là đàn sai tốc độ, quá nhanh hoặc quá chậm, nhất là trong một màn trình diễn khi học viên trở nên phấn khởi và mất cảm nhịp. Tốc độ đúng được quyết định bởi nhiều yếu tố, bao gồm độ khó của bản nhạc so với khả năng kỹ thuật, tình trạng cây đàn, bản nào chơi trước hoặc tiếp sau bản này v.v… Vài học viên có xu hướng biểu diễn các bản nhạc quá nhanh so với trình độ của mình để rồi phạm lỗi, trong khi những người khác lại nhút nhát và đàn quá chậm, từ đó không tận dụng hết khả năng bản nhạc. Đàn chậm có thể trở nên khó hơn cả đàn đúng tốc độ, khi ghép thêm những vấn đề của người chơi rụt rè. Những người đàn quá nhanh, tâm lý có thể trở nên chán nản vì họ mắc quá nhiều lỗi và tự cho rằng họ là người đàn dở. Những vấn đề này áp dụng không chỉ với những buổi biểu diễn mà cả những buổi luyện tập; những người tập quá nhanh có thể nghĩ rằng mình đàn dở vì họ mắc lỗi và tiến bộ thì chậm. Đàn chậm lại một chút có thể giúp họ đàn chính xác tuyệt vời và trong tương lai đạt được kỹ thuật nhanh hơn. Để đối phó vấn đề này, một số trường phái piano hoàn toàn không cho phép đàn nhanh nhưng giải pháp đó không tối ưu vì học viên sẽ học ở mức chậm hơn.

Học viên mới thường đàn máy móc nhằm cố gắng để “đàn chính xác”. Họ cần được dạy rằng nhịp điệu là một ngôn ngữ, và những điểm lệch nhỏ khỏi việc canh nhịp cứng nhắc được dùng để truyền đạt những khái niệm âm nhạc.

Chất lượng âm điệu kém là một vấn đề thường thấy khác. Không ai lắng nghe khi đang tập nên âm điệu có vẻ không quan trọng; học viên thậm chí có thể không biết đến khái niệm âm điệu. Học viên phải luôn cố gắng đạt được âm điệu, vì nó là phần quan trọng nhất của âm nhạc. Âm điệu tốt không thể được tạo ra bởi một cây đàn dở hoặc không được điều chỉnh; đây là lý do chính vì sao học viên cần một cây đàn tốt và vì sao việc lên dây, điều chỉnh, và âm búa đàn quan trọng hơn đa phần các học viên và giáo viên nghĩ. Lắng nghe những bản thu âm hay là cách tốt nhất để đánh thức học viên về sự tồn tại của âm điệu tốt. Nếu họ chỉ nghe bản thân đàn, họ sẽ chẳng có khái niệm âm điệu tốt là gì. Mặt khác, một khi chú tâm đến âm điệu và bắt đầu gặt hái thành quả, nó sẽ tự nuôi dưỡng và họ có thể học cách tạo ra những âm thanh thu hút khán giả.

Sự lắp bắp được tạo ra từ việc luyện tập kiểu dừng-và-đi trong đó học viên có thói quen dừng lại để đàn lại đoạn nhạc mỗi khi mắc sai lầm. Khi mắc sai lầm, luôn luôn đàn lướt qua nó, đừng dừng lại để sửa. Ghi chú trong đầu nơi mắc lỗi và đàn lại đoạn đó sau để xem lỗi có lặp lại không. Nếu có, lấy ra một phân khúc nhỏ chứa lỗi (thường là vài ô nhịp) để luyện tập. Một khi thói quen đàn lướt qua lỗi được hình thành, học viên có thể tốt nghiệp lên trình độ cao hơn là dự liệu trước lỗi và có động thái tránh, ví dụ như giản lược đoạn nhạc, giữ nguyên nhịp điệu hoặc giai điệu qua chỗ lỗi, hay thậm chí tăng tốc một chút và dùng trí nhớ tay để đàn cho qua. Những kỹ năng này cần được luyện tập mỗi khi bạn mắc lỗi. Đa phần khán giả không để ý, và thường thậm chí còn không nhớ, các lỗi trừ phi dòng giai điệu hoặc âm điệu bị phá vỡ.

Đàn chậm lại ở đoạn dễ vấp được đoán trước là một việc nguy hiểm. Dù có nhớ đoạn đó tốt đến đâu thì đàn bất kỳ đoạn nào cũng vẫn phụ thuộc vào trí nhớ tay. Giảm tốc có thể làm thay đổi sự kích thích cho trí nhớ tay và tăng khả năng bị vấp. Thường thì bạn có thể ngăn ngừa lỗi bằng cách tăng tốc để mình dựa vào trí nhớ tay hơn. Vì vậy hãy thứ nghiệm với cả hai cách tiếp cận trong lúc luyện tập. Nếu không có luyện tập từ trước, việc tăng tốc là một việc làm đáng sợ trong màn trình diễn.

Điều tồi tệ nhất về thói quen xấu là chúng cần thời gian rất lâu mới xóa bỏ được, nhất là thói quen khi đàn 2 tay cùng lúc. Vi vậy, biết hết về những thói quen xấu và ngăn ngừa chúng trước khi chúng ăn sâu vào bạn là cách tốt nhất để tăng tốc độ học piano. Ví dụ, thời điểm để ngăn ngừa sự lắp bắp là khi một học viên lần đầu học piano, sau một vài lần dừng ở chỗ này chỗ kia có vẻ vô hại, họ cần được dạy ngay kỹ năng về cách đàn lướt qua lỗi trước khi họ hình thành thói quen lắp bắp.

Soạn giả: Chuan C. Chang (nhà khoa học)

Biên tập:  Lê Minh Hiền (nhạc sĩ)

Dịch giả: Nhật Nguyệt (thi sĩ), Đại Nhật

*** Chia sẻ, sao chép vui lòng ghi rõ nguồn bài viết thuộc bản quyền Harmony Co.,Ltd